Binbir Gece Masalları'nın çeşitli elyazmalarının, basıların ve metnin tarihsel evriminin köklerine yönelik bilimsel araştırmalar ancak 19. yüzyılın ilk on yılında başladı.

Bibliotheque Nationale Paris Başlangıçta tartışmada iki düşünce ekolü bulunmaktaydı: 'Arap edebiyatı alimleri' masalların Arap kökenleri olduğunu savunurken, 'Indianist'ler ise Binbir Gece Masalları'nın köklerinin Hindistan'da ve Sanskrit edebiyatında bulunduğunu iddia ettiler. El Mesudi'nin metnindeki pasaj göz önünde tutulduğunda, Joseph von Hammer-Purgstall Binbir Gece'nin köklerini Pers ve Hint kaynaklarında bulan ilk alimdi. Daha da ötesi, Şehrazad'ın bulunduğu 'çerçeve hikâyenin' aşama aşama otantik Arap ve Mısır hikâyeleriyle oluşturulduğuna inanıyordu. Antoine Silvestre de Sacy, El Mesudi'nin metnindeki pasajın otantik olarak nitelendirilemeyeceğini ileri sürerek bu teoriyi reddetti. Ona göre, Binbir Gece Masalları'nın metni Arap kökenine dayanmaktaydı ve Memluklar döneminde derlenmişti. Hintçilerin bakış açısı derlemenin ana kısmının Hintçe olduğunu ve Arapçaya, İslam'a uyarlanarak tercüme edildiğini düşünen August Wilhelm von Schlegel tarafından temsil edilmekteydi. Tartışmayı 19. yüzyılın sonunda Hermann Zotenberg, Duncan Black MacDonald ve Johannes Ostrup devam ettirdi. Araştırmanın üç alanı basit bir kaygıdan ileri geliyordu: Mevcut elyazmalarının ve basıların araştırılması, benzer materyallerle karşılaştırılması ve hikâyelerin yapısal tutarlılıkları hakkındaki araştırmalar. Zotenberg mevcut elyazmaları hakkında bir sınıflandırma metodu geliştirdi ve bunların evrimini yeniden gözden geçirdi. Elyazmalarından üç grup oluşturdu: 1) Galland elyazması dahil olmak üzere oryantal yayınına dair elyazmaları; 2) Bulak, Kalküta ve Beyrut baskıları dahil olmak üzere 'Modern Mısır Tashihi', yaygın İngilizce ismiyle Zotenberg's Egyptian Recension (ZER); 3) ZER'e dahil olmayan çeşitli Mısır elyazmaları. MacDonald ve Ostrup, Binbir Gece Masalları'nın ilk versiyonunun, hikâyelerin Persçe derlemesinin bir Arapça çevirisi olduğu görüşünü savunmaktaydı; onlara göre yazılı olarak hiçbir metin örneği bulunmamaktaydı, çeviriye Arap kökenli araçlar sonradan eklenmiş ve yavaş yavaş Galland elyazmasının halini almıştı; daha sonra Mısır metni geliştirilmişti. Binbir Gece Masalları'nın yakın tarihi hakkında yeni kanıtlar Nabia Abbott tarafından açığa çıkarılmıştır (1949). Abbott, Mısır'da bulunan Binbir Gece Masalları versiyonunun ilk sayfalarını içeren bir belgenin çözümlemesini yaptı. Parçalar 9. yüzyıldan kalmaydı. Her ne kadar metnin doğasının anlaşılmasına ve onun sonraki Binbir Gece Masalları versiyonlarıyla bağlantısının kurulmasına izin vermese de, Binbir Gece Masalları'nın, 9. yüzyılda Arap dünyasının doğu kısımlarında bulunan bir başka versiyonunun olduğunu kanıtlar. Abbott'un hipotezi, Hezar Efsane'nin (Bin Efsane) bir çevirisinin 9. yüzyılda hazırlanmış olduğu; 19. yüzyılda Pers ve Arap araçlarının bir araya getirilip Binbir Gece Masalları'nın ilk versiyonunu oluşturduğu; 10. yüzyılda Binbir Gece Masalları'na benzer bir masal derlemesinin bulunduğu (El Cahşiyari); ve mevcut olan ana derlemenin 13. yüzyıldan 16. yüzyıla dek Mısır materyalleriyle temin edildiği olgularına dayanmaktadır. Başka kanıtlar da Solomon D. Goitein tarafından getirilmiştir. Kahireli Musevi bir kitap tüccarının defterinde 1150 yıllarında, Binbir Gece Masalları'ndan söz edilmektedir. Dahası, Muhammed İbni Sad el Kutti'nin 1160-1171 yıllarında, Mısır Tarihi kitabında Binbir Gece Masalları'ndan söz edilir. Galland tarafından kullanılan elyazması, şimdiye dek korunan en eski elyazmasıdır. Bildiğimiz kadarıyla Binbir Gece Masalları'nın çeşitli kısımları Bağdat, Suriye ve Mısır'da, 9-15.yüzyıllar arasında, yabancı bazı materyallerle oluşturulan bir ana derlemeden çıkmıştır. Pers kaynaklarıyla bağlantılı olduğunu, sadece İbn el Nadim ve El Mesudi söylemiştir ancak bu, belgelerle kanıtlanmamıştır. Binbir Gece Masalları'nın çeşitli aşamalarla oluştuğu kabul görmüştür: 1) Ana materyallerin bir araya geldiği, muhtemelen Pers ya da Hindistan kaynaklı Bağdat aşaması. 2) Masalların 11. yüzyılda Arap hikâyeleriyle genişletilmesi. 3) 13. yüzyıl-18. yüzyıl arasında, Mısır masallarının da eklenmesiyle hikâyelerin daha da genişlemesi.